Cape Town & Cape Flats, dit is geen Leidsche Rijn

Door Marije Stekelenburg vanuit Zuid-Afrika.
Marije heeft in januari 2009 Leidsche Rijn voor 2,5 jaar verlaten en vertelt ons (bijna) wekelijks over haar leven in Vinex  Kaapstad.

Net toen ik dacht dat ik het allemaal een plek begon te geven en hier mijn eigen Leidsche Rijn gevoel te krijgen, gingen we met een gids de townships in. Al vond ik het gek, met mijn enorme digitale spiegelreflex camera om mijn nek, toch voelde het niet als aapjes kijken. Onze gids was een integere, slimme en gekleurde man die een groot gedeelte van de geschiedenis van Zuid Afrika op een simpele en heldere manier vertelde.

De tour begon met een bezoek aan het “District Six” museum. District Six is een wijk hier in Kaapstad, waar voornamelijk kleurlingen leefden. Er stonden normale huizen en het leven was er gemoedelijk. Tot in 1948 door de blanken het systeem “Apartheid” werd ingevoerd. In februari 1966 besloot de staat dat deze wijk alleen voor de blanken was. Binnen korte tijd is deze hele gemeenschap weggevaagd, is het gebied “schoongeveegd” en zijn alle gebouwen, met uitzondering van een paar kerken, gesloopt. Deze evacuatie begon in 1968 en in 1982 waren er meer dan 60.000 mensen uit hun huizen verjaagd. Zij werden naar de rand van de stad gestuurd, naar een open vlakte, de “Cape Flats”. De gekleurden hadden het iets beter dan de zwarten, zij hadden iets meer voorzieningen tot hun beschikking. De blanken deden dat bewust, zodat de haat tussen de gekleurden en de zwarten groot werd. Zij zouden strijden tegen elkaar en dus niet tegen de blanken. Met het gebied District Six is uiteindelijk weinig gedaan. Het is schoongeveegd, maar nooit echt opnieuw opgebouwd. Door heel Zuid Afrika vind je dit soort gebieden, zo ontstond bij Johannesburg het township “Soweto”, door onder andere het leegruimen van Sophiatown. Bij Durban werd de wijk Cato Manor ontruimd. Inmiddels leven er miljoenen mensen in townships, vaak rondom de grote steden.

Tijdens de tour werd ik geconfronteerd met echte, trieste armoede. Ik hoorde vreselijke verhalen waar ik nu nog steeds een knoop van in mijn maag heb.
Het oudste township hier bij Kaapstad heet Langha. Langha betekent “zon”. Nou, er was niks zonnigs aan! De treurigheid straalt er van af. In Langha hebben ze, buiten de krotjes van golfplaten en hout, ook stenen huizen. Aanvankelijk maakte mij dat enthousiast en blij. Er staan losse stenen huisjes, maar ook een soort “woonunits”. Die gebouwen bestaan uit twee lagen, een begane grond en een eerste etage. We kwamen er via een binnenpleintje, waar alle was hing te drogen, maar waar ook al het vuilnis op de grond lag. Via de gezamenlijke ruimte, vol vliegen, schimmel en vuiligheid, kwam je langs de keuken. Met de keuken aan de rechterzijde, liepen we aan de linkerzijde het slaapvertrek binnen… We stapten een kamertje in van, ik denk, 3 bij 5 meter. Benauwd, bedompt, grauw, muf, vochtig en koud. In deze kamer stonden drie bedden. Één bed staat voor één gezin… Er slapen dus gemiddeld 12.
mensen in deze ruimte! De ouders slapen in de bedden, de kinderen liggen op een matras op de grond. In deze kleine kamer speelt zich dus van alles af, de intimiteit van een huwelijk, het baren van een kind, het gezinsleven. Er bestaat geen enkele vorm van hygiëne of privacy. Ze moeten alles delen, toilet, water, elektriciteit. Opgroeiende pubermeisjes hebben het zwaar. Verkrachtingen zijn er aan de orde van de dag. Regelmatig worden er baby’s gevonden in wc’s. Ongewilde kinderen, achtergelaten… Baby’s die huilen of bewegen worden soms gevonden, die hebben dan geluk. Het is om waanzinnig van te worden, want hoe kan je hier ooit een verschil maken? Waar moet je beginnen?

Hierna brachten we een bezoek aan Nellie. En hier zie ik mijn kans!
Nellie, eigenlijk Neliswa, is mishandeld door haar man. Dat is gebruikelijk. Wat minder gebruikelijk is, en verschrikkelijk dapper, dat Nellie besloot van hem te scheiden. Nellie woonde met haar man, twee dochters en een nieuwe baby op komst ook in zo een gemeenschap. Vanwege hygiëne, privacy en veiligheid, in het bijzonder voor haar kinderen, besloot ze ergens anders te gaan wonen. Ze had voor vijf dagen werk en ze werd een “backyard dweller”. Mijn vocabulaire gaat met sprongen vooruit hier! Een backyard dweller is iemand die een hutje, of shack, huurt bij iemand in de achtertuin. Dat is de achtertuin van een klein stenen huisje in het township. Echter door de recessie, die ook hier voelbaar is, heeft ze nu nog maar voor twee dagen werk. Ze moet vechten om de huur te kunnen betalen. Ze heeft erover gedacht dan maar terug te keren naar de gemeenschap, maar haar plek (een bed) was al vergeven aan een ander gezin. Waarschijnlijk wordt ze gedwongen haar shack in het open veld te plaatsen, waar de armste mensen wonen en waar het voor haar met drie dochters levensgevaarlijk is om te wonen. Ook moet ze waarschijnlijk haar, inmiddels 9 maanden oude, dochtertje opgeven omdat ze geen geld meer heeft voor haar te zorgen. Wat wij nu gaan doen is kijken of we haar kunnen helpen. Niet door haar geld toe te stoppen, maar door te zorgen dat ze weer voor zichzelf en haar kinderen kan zorgen. Als eerste moet ze een baan hebben. Zorgen dat ze genoeg verdiend om de huur te kunnen betalen. Ze moet ook een nieuwe shack. Ze heeft van haar laatste geld een hutje laten bouwen van afvalhout. Dit hutje biedt echter geen enkele bescherming tegen wind of regen. De gaten zitten in het dak en omdat de winter hier heel nat is, zal het hutje wegspoelen. We gaan nog een keer terug om met haar te praten over concrete oplossingen. Jullie zullen haar naam nog veel tegenkomen denk ik. En misschien gaan we er wel een project van maken. Het zou mooi zijn als we voor een paar gezinnen een verschil zouden kunnen maken. Daar hebben we dan wel hulp bij nodig. En misschien ook wel hulp uit Nederland. Van onze familie en vrienden. Dat is grootspraak, eerst maar eens kijken hoe ver we komen met Nellie.

Dus…Wordt vervolgd!